|
TE AHO MATUA
Ko ngä huarahi e whäia ana e te whänau, ko te katoa o te whanaketanga o ngä tamariki e whakaritea ana i runga i ngä tikanga ahurea, ngä uaratanga wairua me ngä whakaponotanga a te iwi Mäori.
Ko te whänau:
e whiwhi ana i ngä whäinga märama e whakaata mai ana i ngä mahi tuatahi hei mahi;
e whakahei ana i ngä hötaka e whakaata mai ana i tënei huarahi e whäia ;
e whakarato ana i te taiao akoranga paheko e atawhai ana, e ähuru ana;
e akiaki ana i ngä mokopuna ki te whai i ngä hanga me ngä ähua hauora.
E whakahönore ana te whänau i te katoa o ngä tängata, ä, me te whakaute i te ahurei o te tangata.
Ko te whänau:
e whakatauira ana i ngä uaratanga o te aroha, te tuku me te atawhai mo ëra atu;
e whakarite ana i ngä wheako akoranga e akiaki ana i ngä uaratanga o te aroha, te tuku me te atawhai;
e whiwhi ana i ngä pünaha mo te möhio me te whakapähunu i te whakamamae-ä-tinana, te whakamamae-ä-hinengaro ki a koe anö, ki ërä atu ränei.
Te whakarite a te whänau, kia noho te reo o te kura i te nuinga o te wä, ko te reo Mäori anake.
Ko te whänau:
e whanake ana i ngä rautaki e tautoko kahatia ai te körero o te reo Mäori i ia ra, i ia ra;
e whai whakaaro ana ki ërä e ako tonu ana i te reo.
Te eke o te whänau ki te matatautanga o te körero i te reo Mäori me te reo Ingarihi.
Ko te whänau:
e whanake, e whakahei, e aro mätai ana i ngä hötaka hei häpai i te matatautanga i roto i te reo Mäori me te reo Ingarihi;
e whanake ana i ngä hötaka mo te whakamahi i te reo, me te mätau i roto i te katoa o ngä wheako whakaako, akoranga hoki;
te whakaako ana i te reo Mäori me te reo Ingarihi i runga i te matawhäiti me te mawehetanga.
E tautokotia ana e te whänau ngä reo katoa:
Ko te whänau:
e täea ana te whakaatu mai tënei tautoko a rätou.
Ngä Iwi
E atawhaitia ana e te whänau ngä tamariki i roto i to rätou möhio anö ki a rätou me to rätou iwi.
Ko te whänau:
e whakarato ana i ngä hötaka e whakataukï ana i te mana o te tamaiti mai i töna whakapapa me ngä möhiotanga o töna iwi;
e whakarato ana i ngä hötaka e täea ai te äta titiro ki ngä körero tüturu, ngä tikanga, ngä törangapu, ngä päpori, ngä whakapono, ngä take whai hua me ëra atu take ko rätou nei ngä wähanga o ngä taonga tuku iho a te iwi Mäori.
E whakaritea ana e te whänau, kia manakohia, ä, kia ako ngä tamariki mo ëra atu tängata me o rätou iwi.
Ko te whänau:
e whanake, e whakahei, e aro mätai ana i ngä hötaka e whakatutuki ana i tënei whakaritenga.
E whakaritea ana e te whänau kia whai wähi nui te katoa o rätou i roto i te akoranga o ngä tamariki, ä, i roto i te akoranga o te whänuitanga atu o te whänau.
Ko te whänau:
e whakataukï ana ma te mahi ngätahi i te taha o te whänau, ka whakatauiratia, ka whakapakaritia ngä whanonga e ü ana, ä, e tika ana;
e whakataukï ana i te kawenga kei runga i te whänau mo te whakaü me te whakapakari i te taiao e atawhai ana, e tautoko ana;
e tautoko ana i te wätea o te kura ki te katoa o rätou o te whänau mo ngä mahi akoranga katoa.
Te whakamana a te whänau no rätou katoa te kura, täpiri atu ki ngä kawenga kei runga i tënei.
Ko te whänau:
e uara ana i te whai mai a te katoa o rätou i roto i ngä whakariterite me ngä whakahäerere;
e whakarite ana kia noho pakari ngä tühonohono i waenganui i tëna, i tëna o ngä whänau me ngä whakahaere a te kura, ä, me te whakaü i äna hötaka.
E whakaritea ana e te whänau kia möhio märama ngä tamariki ki to rätou ao Mäori, ä, me to rätou ähei ki te whai wähi i roto i te whänuitanga atu o te ao.
Ko te whänau:
e whanake, e whakahei, e aro mätai ana i ngä hötaka e whakaata mai ana i tënei huarahi e whäia nei.
Te whakarite a te whänau kia ähei ngä tamariki ki te torotoro haere i te ao kikokiko me te ao whänui, me te ü tonu o o rätou möhio ki to rätou ao Mäori.
Ko te whänau:
e whanake, e whakahei, e aro mätai ana i ngä hötaka e whakaata mai ana i tënei huarahi e whäia nei;
e whanake ana i roto i ngä tamariki ngä möhiotanga ki ngä whakahäere e manaaki ana i te taiao;
e whakarato ana ki ngä tamariki ngä hötaka e whanake ana i roto i a rätou ngä möhiotanga o te kawenga kaitiaki kei runga i a rätou.
Ko te taiao akoranga e whakahaeretia ana e te whänau, ko tërä e mahana ana, e aroha ana, ä, e whakaihiihi ana i ngä hinengaro.
Ko te whänau:
e whakarite ana kia äkona ngä möhiotanga, ngä pükenga me ngä waiaro, me te whakauru mai ki roto i ënei ngä mahi a te tinana, te hinengaro,te wairua me te katoa o ngä äronga;
e whakahei ana i ngä mahi e whakahaeretia ana i ia wä, i ia wä, arä, te karakia, te waiata, ngä wananga e whai wähi mai ana te whänau, ngä kuia me ngä koroua mo te whakapakari i öna rapunga whakaaro, uaratanga me ngä taonga o roto i te marautanga;
e whakarato ana mo ngä hiahia motuhake me ngä pümanawa a tënä, a tënä o ngä tamariki;
e akiaki ana i ngä huarahi akoranga ma te whai i te kaupapa o te mahi ngätahi;
e tautoko ana i ngä tü ähua huarahi mo te whakaihiihi i ngä akoranga o ngä tamariki me te akiaki i to rätou ano hihiritanga;
e whakatuwhera ana i ngä huarahi mo te whanake i te akoranga na ngä tamariki anö i whakarite.
Te whakarite a te whänau kia utaina te tino whai take ki runga i te taiao akoranga.
Ko te whänau:
e tautoko ana ko ngä kaumätua ngä pätaka o te mätauranga Mäori, me te ïnoi kia whai wähi mai rätou hei kaitohutohu, hei kaiako hoki;
e whakawhänui atu ana i te taiao akoranga ma te whakauru mai i te marae, te taiao o te rohe, me tërä o waho atu i te rohe, ngä whare pukapuka, ngä whare pupuri taonga, me ërä atu wähi e whai wähi mai ana ki te akoranga;
e uara ana i te whai wähi mai o ngä pakeke e äwhina mai ana i roto i ngä mahi whakaako, akoranga;
e whakaae ana kei runga i te katoa o te whänau ngä kawenga mo te whakaako me te akoranga, ä, me te riro ma ngä tamariki mätaamua e manaaki, e ärahi o rätou teina i roto i ngä mahi akoranga;
e whakaatu ana ki ngä tamariki ngä kawa o te manaakitanga i roto i te käinga, te kura me te marae.
E kitea ana i roto i te whänau te pakari o ngä ärahitanga i roto i te mätauranga me ngä kaiako e mäia ana.
Ko te whänau:
e tuku mahi ana ki ngä tängata e whai kounga ana;
e whakahäere tötika ana i a rätou mahi;
e whakarato ana ki a rätou kaiako/kaimahi ngä körero whai hua e ähei ai rätou ki te whakatutuki i a rätou mahi i runga i ngä taumata teitei o ngä kaha o tënä, o tënä o rätou.
E whakaritea ana e te whänau kia atawhaitia ngä kaha ö tënä, ö tënä ö ngä tamariki, täpiri atu ki ö rätou pükenga mätauranga, ö rätou reo ruatanga, ö rätou anö pümanawa, ö rätou auahatanga, o rätou koingo ki te ako me te oranga, te möhio ki te pupuri i te mätauranga, ngä kounga o te kaiärahi, te möhio ki to rätou tino rangatiratanga, te harikoa, te taha wairua i te taha o ngä whäinga-a-tinana, ö rätou hononga ki ngä taonga a ö rätou mätua tüpuna, me to rätou türanga i waenganui i to rätou iwi.
Ka täea e te whänau tënei ma:
te möhio me te whakatuwhera i ngä huarahi ki ngä tamariki, ngä kaiako me ngä mätua ki te whai wähi i roto i ngä whakaritenga o ngä whäinga, me te aro matawai i te ahu whakamua a ngä tamariki i roto i te mätauranga ma te whakarite i ënei i te taha o ngä whäinga;
te whanake i ngä whakahaere e tika ana mo te aro matawai me te aro mätai i ngä paetae e taea ana e ngä tamariki;
te hono o ngä whakamahere, te aro matawai me te hötaka aro mätai ki Te Aho Matua;
te whakahaere he pünaha mo te arotake whaiaro me te aro mätai;
te whiwhi i ngä tümanakohanga mo te whäinga roa mo ngä tamariki e puta atu ana i te kura.
TOP